Üç yüz yıldan bu yana en iyisi olduğu dünyaca ispatlanmış ünlü Zildjian (Zilciyan) zilleri, ailenin son ferdi olan Mikael Zildjian'ın 73 yaşında Taksim'de ki evinde kalp yetmezliğinden ölümü ile aynı mesleği devam ettiren aileden kimse kalmayınca, ünü ve kalitesi dünyaca ispatlanmış olan Zilciyan efsanesi sona ermişti…
Önceleri kalaycılık yapan, 1623 yılında büyükbaba Kerope Zildjian ile Trabzon'da başlayan zil yapımında uygulanan gizli formül babadan oğla yıllarca süregelmiş ve ailenin son ferdi olan Kerope Zildjian'nın torunu İstanbul doğumlu Mikael Zildjian 73 yaşında ölürken zillerin yapımında kullanılan formülü de beraberinde götürmüştü. Dünyanın her tarafında ki müzisyenlerce ısrarla aranan ve büyük değer taşıyan, Türkiye'den başka yerde yapılmayan Zildjian zilleri önceleri İstanbul Samatya da, daha sonraları Sağmalcılarda ki atölyede el tezgâhlarında yapılıyordu. Dünyaca ünlü müzisyenler bu el yapımı zillere olan hayranlıkları nedeniyle meraklarına yenilip yapılışlarını izlemek üzere Türkiye'ye gelir, atölyeyi gezerlerdi.Türkiye'nin bir zamanlar yegâne el yapımı zil ustası için çocukluk arkadaşı, modern Türk müziği bestecilerinden olan kompozitör Nuri Sami Koral, "Mikael Zildjian'ın zil yapımı sırasında karışımında ki uygunluk formülü, ölümü ile aile sırrı olarak gitmesi büyük kayıptır. İyiliksever, çalışkandı, iki ustanın işini tek başına yapardı. Müslüman'dı, mevlitlere gider, Eyüp Sultan camii ziyaret ederdi. Bununla beraber karışımı yaparken yanına kimseyi sokmaz, disiplinli, ciddi çalışması ile tanınırdı. Standart zillerin yanı sıra, 100 yıl önce bakır, kalay karışımına altın tozu ilave edilerek birkaç zil yapıldığı ve bu zillerin çok para ettiği söylenir. Son yıllarda ise büyük artış gösteren bakır ve kalay fiyatları karşısında, dünyanın her yerinden gelen özellikle Japonların çok istediği 55-60 cm çaplı sipariş zilleri bile karşılayamaz hale gelmiş buna rağmen azimle çalışarak yurda döviz kazandırmıştı. Dış piyasa değerinin büyüklüğünü bilen turistler. Yurt dışına çıkarken özellikle bu zillerden alırlardı. Zildjian imzalı zillere dünya piyasasında ödenen fiyatlar karışışında hayrete düşerlerdi".
Demişti…
Özel formülle hazırlanıp kalıplara dökülen bakır ve kalay karışımı dövülerek zil haline getirildikten sonra torna tezgâhlarında çelik kalemler zilin her tarafına eşit şiddette dokundurularak zilin sürekli ses vermesi sağlanıp en iyi ses bulunuyordu. Ay yıldızlı "Made in Turkey İstanbul damgasının" bulunduğu ön yüzünün arka göbeğine Zildjian özel imzasını atar ve ziller ünlü davulcular tarafından adeta kapışılırdı. Sadece Türkiye'de yapılan Zildjian zilleri ses bakımından çok hassas oluşları, uzun tonalite vermesi, hiçbir zaman şekil ve tonlarını kaybetmemesi ile ün yapmıştı.
İnce, orta, ağır olmak üzere üç çeşidi olan zillerden ince olanları keskin, yüksek tonlu, hızlı kırılma sesi vermesi, orta kalınlıkta olanların zengin, keskin tonları ritmik müzikte aranan özellikte olması, ağır olanların ise seste parlaklık uzun süre devam eden ses gücü oluşu ile ün yapmıştı. Caz, senfoni, pop orkestralarından mehter, bando takımlarına kadar tüm dünyada aranan bir zil olmuşu.
Ailedeki sonuncu Zildjian olan Mikael Zildjian el tezgâhlarında çıkan zilleri bir bir kontrol edip dinledikten sonra damgalar Zildjian imzasını atardı. Sapsarı altın gibi parlayan ziller istenen sesi vermiyorsa hemen eritilerek yeniden kalıplanır yeniden tokmaklanarak, dövülürdü. Her zil teker teker elle dövülüp tonlama sağlandığı için hiçbir zil bir diğerine benzemez hepsi ayrı ayrı seslere sahip olurdu.
sizlerle bu bilgiyi paylaşmak istedim.
