gitar virtüözleri

ilk önce tanımla başlayım, çünki virtüözlük, virtüöz birçok kişi tarafından farklı anlamlarda kullanılıyor.

virtüöz: herhangi bir müzik aracını çok ustalıkla çalabilen ya da bir müzik yapıtını çok ustalıkla söyleyebilen sanatçı, usta yorumcu. (kaynak: türkçe sözlük, ali püsküllüoğlu, yky, 1995)

ben daha çok gitar vitüözlüğü ili ilgili bişeyler söyleyeceğim.

teknikleri konusunda bişey denemez tabii ki, yiğidi öldür hakkını yeme, adamlar gitarı yalamış yutmuş, çok sağlam çalıyorlar.

ama şöyle de bir klişe tartışma konusu var: “virtüözler duyguyu öldürüyor, çok hızlı çalıyorlar, bir şey anlaşılmıyor vs.” bu doğrultudaki savlar tamamen doğru değil aslında. yani bazen hakkaten adama bok atmak için de yapabiliyor insanlar bunu; ki teknik söz konusu olduğunda, adam kadar iyi çalamıyosan hiç bişey söylemeye hakkın yoktur bence. yalnız bir de şu var, bu çeşit sözleri virtüöz olan birçok gitarist için söylüyorlar, hepsine daha farklı tabii. mesela malmsteen'e, michael angelo’ya daha fazla yüklenirken, van halen, satriani, vai, petrucci gibi adamlara o kadar da bok atamıyorlar. bu da şunu gösteriyor, gitarda tekniği bilmek çok önemli tamam, ama güzel melodi, güzel ritm, güzel solo oluşturmak biraz doğuştan gelen, sanatçılıkla ilgisi olan bişey. ve virtüözlük tehlikeli bir şey, çünki o noktaya ulaşmak için hakkaten çok çalışmak gerekiyor ve o kadar çalışma sonunda sahip olduğu tekniği adam bir şekilde göstermek istiyor. tehlike dediğim şey de bu, güzel müzik teknikten mi ibarettir, yoksa güzel melodi oluşturmak mı gerekir, yoksa ikisinin de karışımı mıdır. sanırım “gitarı öldürüyor” denilen gitaristler bu hataya düşüyor, tekniği göstermek için güzel melodi yapmayı unutuyorlar ya da tekniğe daha fazla ağırlık veriyorlar.

hasan cihat örter için de bu söylenebilir. kendisinin de söylediği gibi yabancı gitaristlerden fazlası vardır, çünki o onlardan fazla olarak türk makamlarını da bilmektedir. tekniği de çok sağlamdır, ama bu kadar birikimi yaptığı bestelere aynı oranda yansıtamamıştır. hiç bestesi yok demiyorum tabii ki. ama bu kadar iyi gitar çalan bir adamın daha çok bestesi, daha çok akılda kalmış bestesi, daha çok dünyaca bilinen bestesi olması gerekmez miydi?

şuna benzetilebilir bu, bir adam her hangi bir konuda, söz gelimi tarih ile ilgili literatürdeki her şeyi biliyor olabilir, hatta ünlü tarihçilerin yaptığı geçerliliği yüksek yorumları da okumuştur, hepsini biliyordur yani.. ama tarihle ilgili yorum yapmak ayrı bir şeydir, muhakeme yeteneği, olaylar arasında ilişki kurma vs.. farklı bir yaklaşım ister yani. ki müzikteki durum bundan çok daha farklı, yapılanları belli tanımlara, kalıplara dahil etmek mümkün değil.

benzer şekilde resimde de bu örnek verilebilir. mesela adamın biri hakkaten gördüğü herşeyi çok iyi çizebiliyodur, betimlemeleri süperdir, bütün teknikleri, fırça vuruşlarını biliyordur, hangi renkleri karıştırınca hangi renk çıkacağını biliyodur vs. ama başka bir adam da vardır ki, günlük bir olayı ya da sadece basit bir şeyi karikatür yoluyla anlatıyordur, gayet sadedir, gereksiz tarama yoktur ve “zaten olanı” anlatmaktan daha fazla şey yapıyodur. insanların her gün gördüğü bildiği yaşadığı şeye farklı bir yorum getirmiştir..


bir de şöyle bir şey de iddia ediyorum; bence virtüözlük derecesinde yapılan müzik her dinleyici tarafından anlaşılamaz, anlayanın, çalınan enstrümanı çalıyor olması ya da en azından müzikle ilgili nota, gam vb. şeyleri bilmesi gerekir. bunun klasik müzik ve cazda da geçerli olduğu söylenebilir hatta.

son olarak şunu söyleyim, amacım “teknik kötüdür, vs.” demek değildi, sadece böyle bir tartışma konusu var uzun zamandır ortalıkta olan, ben de buna kendimce bir yorum getirdim.

saygılar

Teşekkür ederim gördüğüm en güzel başlığı açtığın için.

Virtüözler duyguyu öldürür ya da öldürmez , sonuçta bir müzisyen kimliği taşıyan ve bu işe emeklerini , zamanlarını harcamış insanlar olarak kendilerinden sonra gelecek kuşağa her zaman ışık tutmuş insanlardır.Böyle bir eleştirinin olmasının sebebi de virtüözlerin hepsinin sanatçı ruhu taşımıyor olmasıdır.

Ben virtüözlerin barındırmaması gereken özellikleri olduğuna inanıyorum.Örneğin bir virtüöz Michael Angelo gibi çok kirli çalıp , çok artis hareketlerle kirliliği daha da artırıp kendini gitardan anlayan insanlara rezil etmemesi gerekir.Bu yüzden Michael Angelo eleştirilebilir bir gitarist.Temiz çalmak başta gelen bir kural çünkü.

Malmsteen in de eleştirilme sebepleri arasında kendini tekrarlaması , son albümünde işin yaratıcılık kısmını iyice es geçip , kendisine bu konuda fark atan diz çöktüren genç kuşağa bir sesleniş şeklinde , aşırı derecede duygusuz sadece teknik partisyonlardan oluşan sololar yazması gösterilebilir.

Virtüözlerin hayranları kendilerinden duygusal ve teknik şeyler yazabilmesini , yaratıcılıklarını daha ön plana çıkarmasını isteyebilirler.(Bknz. Megadeth - Rust in Peace albümündeki Marty Friedman soloları)(Marty Friedman jason Becker in harika yaratıcılıklarını sergiledikleri Speed Metal Symphony si)(Michael Roemo)

Ayrıca da çok haklısın ki öğrenme ve uyuglama arasındaki farklı anlayabilmek , öğrenilenlerin sentezini yaparak farklı başka birşey ortaya çıkarabilmek kişinin yaratıcılık becerisine bağlıdır.Öyle olmasaydı bizim apartmanda da bir virtüöz oturabilirdi.Gitar okullarını süper dereceyle bitiren insanların gitar kariyerlerini inceleyin mesela.Neden bu insanlar bir Michael Romeo olamıyorlar ?Tüm teknikleri harika , 200 metronomda ezberledikleri gamları komplike partisyonları rahatça çalabiliyorlar tam bir gitar makinesi oluyorlar.Ama işin sonucunda önemli olan sanatta yaratıcılığı , sanatçı ile zanaatkar arasındaki farkı anlayabilmektir.

Zaten sadece enstrumantel tekniği içeren bir müzik , dinyeyicisine ne kadar inandırır kendini ?

Mesela Marty Friedman kendi eğitim videosunda , gam ezberlememek gerektiğini , gamları kendimizin de oluşturabileceğimizi , farklı gamlar yaratıp , bunları birleştirip yepyeni partisyonlar ortaya çıkarabileceğimizi , kendisinin de bu yolla yaratıcılığını geliştirdiğini söylüyor.Tabi bu onun kendi fikri.Ancak burdan anlaşılabilecek şey şudur:Teoriyi kavradıktan sonra elimizde olan birikimi yansıtabilmemiz , sanatçı olmaya yaklaşabilmemiz için yaratıcılığımızı tüm haklarıyla kullanmamız gerekiyor.

bir de şöyle bir şey de iddia ediyorum; bence virtüözlük derecesinde yapılan müzik her dinleyici tarafından anlaşılamaz, anlayanın, çalınan enstrümanı çalıyor olması ya da en azından müzikle ilgili nota, gam vb. şeyleri bilmesi gerekir. bunun klasik müzik ve cazda da geçerli olduğu söylenebilir hatta.

bu da dorğu bir tespit ve doğru bir iddia çünkü virtüözlerin partisyonlarındaki teknik kısımlar işi anlayan insanlara hitab etmeli ki virtüöz oldukları anlaşılsın , dinleyici kafasında "hmm çok zor bir string skipping , harika bir alternate picking" diyebilsin...

Gerçekten virtüöz mevzusu konuşmak isteyenler buyursun geyik yapmadan konuşsun :)).

vallahi bence virtüözlük sadece bir araç. Mesela bi beste yapıyorsun, böyle aklına manyak komplike bişey geliyo ve onu oraya koysan çok gaz (ya da duygulu her ne lazımsa oraya) olacak. Eğer o tekniği becerbiliyorsan tam olarak istediğini,yani aklında tasarladığın şeyi yaparsın. Beceremiyorsan mecburen kısıtlanırsın. Virtüözlüğün bence bundan başka bir artısı yoktur. Ha artistik çeker milletin aazını açık bırakırsın da o işin eğlencesi ve hiç önemi olmayan bişey bence. Teknik çok iyi olmalı, ama teknisyenlik değil müzik yapmalı bence... Paganini bunun mütiş bi örneği. Gerçi çoğu kişi sırf virtüözlük olarak görür Paganini yi ama, bence besteleri mükemmel.