Gayrı Resmi İlmek: Bas Üzerine Terimler III: Bazı Temel Bilgiler/Akort/ Akor
Burada grafik yardım kullanamayacağım için batı notalama sistemini kullanacağımı daha önce söylemiştim sanırım. Ya da en azından söylemek istedim ama unuttum :)). Şimdi bunun üzerine biraz bilgiyle iki temel gitar/bas gitar/müzik terimini açıklamaya çalışayım. (kitap yazacağım ya giriş cümlesi de yazıyoruz :P)
Her şeyden önce do majörü öğrenmemiz gerekli. Başlayalım.
Batı Müziğinde temel gam majör gamdır ve bunlardan do majör hiçbir arıza (bemol/diyez) içermediği için başlanmak için en uygun olacaktır. Ki okulda da bunu gördünüz çoklukla.
notalarını sayalım
Do Re Mi Fa Sol La Si Do
C D E F G A B C
gördüğünüz gibi sekiz nota saydım fakat başlangıç ve bitiş notaları aynıydı. Bu yüzden temel olarak (istisnaları ayrı tutmak üzere) bir gamda yedi nota vardır diyebiliriz. Bu notaların aralarında gam oluşturmalarını sağlayan bir düzen vardır. [Gevezeliğimi kesersem o konuya geleceğim zaten.]
Fakat söylediğim gibi bundan sonra ikinci satırda yazdığım batı (harfle) notalama sistemini kullanacağım. Okumak zor geliyorsa do majör gamı üzerinde hangi harfin hangi notaya karşılık geldiğine biraz daha çalışın.
Batılıların eşit tampere dediği sistemde yukarıda geçen iki C sesi arasında (onlarda dahil olmak üzere toplam olarak 12 tane aralık bulunur ki aşağıdaki tabloda bu aralıkları tire ile gösterdim. Aşağıdaki iki satır aynı notalardan oluşur fakat birisinde ara sesleri diyezler aracılığıyla diğerinde ise bemoller aracılığıyla gösterdim.
Gördüğünüz gibi bazı sesler arasında diyez veya bemol yer almaz
E-F B-C
Şimdi bunların ne anlama geldiğini açıklamaya çalışalım.
basımızda iki komşu perde arasında ses aralığı yarım sestir. Ki yukarıda gördüğünüz tablodaki [tablo 1] tüm sesler arasında yarım ses bulunmaktadır. batı armonisindeki (uyum bilimi diyebiliriz kısaca) en küçük yapı taşı bu yarım seslerdir. Tüm teorimizi bu yarım sesler üzerine kuracağız. Bu yüzden ne olduklarını anlamanız önemli, anlamadıysanız hemen sorun.
hatırlarsanız anlatmaya do majörle başlamıştım hemen bu gamı bir hatırlayalım
[tablo 2]
C D E F G A B C
Bu gamdaki aralıkları notalar arasına yerleştirirsek. (bunun için tablo 1'den faydalanabilirsiniz, nota isimlerini değil sadece tireleri ekleyelim]
[Tablo 3]
C--D--E-F--G--A--B-C
Şimdi bir de sezgisel bilgimizle şunu düşünelim. İki yarım bir tam eder. Bu bizi majör gam kalıbına ulaştırır.
[Tablo 4]
T T Y T T T Y: iki tam bir yarım üç tam bir yarım
Böylece tüm majör gamları düşünerek oluşturabiliriz. (tablo 1 ve tablo 4 yardımıyla)
Örneğin La Majör (A) gamını oluşturmak için notlarıu sayıp aralıklara göre bir sonraki notayı bulmaız gerekir.
1) Başlangıç notamız gamı bulmak istediğimiz nota.
A
2) tablo 4'e göre bir tam saymamız gerekli
A--
3) tablo 1'e göre A dan iki ses sayınca ulaştığımız nota B'dir.
A--B
4)bir sonraki nota için yine bir tam sayacağız
A--B--
5)Tablo 1'e göre buradaki nota C# dir. Böylece gam kolaylıkla (biliyorumki biraz zaman gerekir bu teoriyi anlamak için) oluşturulurç
A--B--C#-D-E--F#--G#--A
Notaları ve majör gamı az da olsa tanıyoruz artık. Bu bas çalarken hep yanımızda kalması gerekli bir bilgi. Bir şarkıda çalacağınız notaların çoğunu o şarkının ait olduğu gamdan seçersiniz. [hepsini değil]
bu temel bilgilerden sonra (bir şeyler yazdığımda benim işimi çok kolaylaştıracaklar) günün terimleri
akort: Basımızın telleri arasında ses aralığı olarak (hani yukarıda yarım-tam diye bahsetmiştim) olması gerekli olan uyum. Hemen örneklerini verelim. Lütfen akor olarak yazmayın ve telaffuz etmeyin. O başka bir terim ve aşağıda açıklayacağım.
Dört Telli Bas Normal: E A D G (en üst tel mi sonra la sonra re ve son olarak sol)
Dört Telli Bas Düşük Re: D E D G (en üst teli mi yerine reye akortlarız, alternatifçilerimizin pek sevdiği bir akort sistemi. Ama tek/ilk kullanan onlar değil elbette iki bildik örnek Killing in the name of: Rage against the machine, Black Hole Sun: Soundgarden vsvs). Artık normal düzenden bu akort düzenine tek bir hamlede geçmeyi sağlayan aparatlar satılmakta.
Dört Telli Bas Diğerleri: Birçok değişik şekilde
akortlayabilirsiniz gitarınızı. Yalnız fazla gergin/gevşek akortlamayı en azından başlarda önermiyorum. Ben genellikle normal akort sistemi ile çalışıyorum.
12 Telli/Sekiz Telli Bas: neden aradakileri atlayıp bunlardan bahsettiğimi sorabilirsiniz. Fakat ülkemizde nadir rastlanan (ben hiç görmedim ki) bu gitarlar dört telli bas gibi akortlanır sadece her bir telin altında onun bir oktav (sekiz tam aralık) tizine akortlanmış bir/iki tel daha bulunur (bazen sadece aynı sese akortlandığı da olur). Bu benzeşim nedeniyle burada açıklamak daha kolay. [bizim bağlamaya çok benziyor bu akort sistemi][bildik örnek pearl jamde bulunabilir]
5 Telli I: B E A D G: Gittikçe popülerleşen daha geniş bir ses aralığındaki bas sistemi.
5 Telli II: E A D G C: 5 Telli basın solo ve akor çalmak için daha sık kullanılan akort düzeni. Şunu unutmayın 5 telli basınızı için yukarıdaki sisteme göre veya buna göre ayrı takım teller satılır.
6 Telli: B E A D G C: İki beş telli sistemi birleştirmiştir. Televizyonda fenderlerle beraber yamahaların 6 tellilerini de sıklıkla görebilirsiniz. (kameraman basçı diye bir şeyin varlığından haberdarsa ve şarkıcı/gitaristi çekmekten sıkılırsa elbet. Genelede basçıları çekmeye sıra gelmez de.)
7 Telli: Sadece fotolarını gördüm. En üstte F diyez veya en altta F teli eklenmiştir 6 telli akort sistemine. bu ve sonraki basları çalmak için büyük maharet veya devasa eller gerekiyor
8 Telli ve sonrası: aşağı doğru gidiyor teller (F Ab Db Gb ...) . Gitar boyutlarında bir şeyden F diyezden (yukarıdaki b telinden sonra eklenmiş bir telden bahsediyoruz) bas sesleri duymak oldukça zor ama yine de uçuk basçılar daha basa doğru inmeyi deniyor.
4/5/6 tellilerin normal ve düşük re akortları haricindekiler ek detaylar. Bİlmeniz gereken ana akort sistemi 4/5/6 telliler.
akor: (Sonunda bugün yazacaklarımın sonuna geldim.) Akor birden fazla sesin (belli kurallar çerçevesinde) bir arada (aynı anda veya ard arda) çalınmasıyla oluşur. Do Majörü Ünlü örneğimiz olarak verirsek
C E G: Seslerinin bir arada çalınması bize C majör (sadece "C" olarak gösterilir) akorunu verir. Basta genelde akorları çalmasak da akor bilgisi bir basçı için olmazsa olmazdır. Örneğin Az önce belirttiğim akor üzerine çalmayı düşüneceğimiz ilk nota C'dir. Bir basçı olarak asli görevimiz bu akorun bulunduğu ölçüde C majör çalındığını cümle aleme duyurmaktır. bunu yapamıyorsanız saniyede kaç nota çaldığınız önemini kaybeder. yukarıda uzunca bir yazısını çevirdiğim jeremyc'in özlü sözünü hatırlatırım.
önce akorları öğrenmelisiniz, sonra akorları, ve daha fazla akorları.
Onun mesajında batı müziğinde karşılacağınız akorların çoğu var ama değişik bir gösterimle son olarak bu gösterimi anlatıp bu mesajı bitireyim.
(Sanırım garaj yönetimiyle görüşüp bunları makale haline getirsem iyi olacak)
Majör: 1 3 5 gibi bir şeyler gördünüz orada. Yukarıdaki majör gamı hatırlıyor musunuz? Hatırlamıyorsanız gidip bakın.
1 herhangi bir nota olabilir diğer sesler buna uzaklıklarıyla açıklanmıştır. herhangi bir akoru oluşturmak için önce birinci sesi belirleriz. Yİne meşhur C majör'e dönersek.
1 = C idi. Do majördeki üçüncü ses E beşinci ses ise G idi. Böylece akorumuza ulaştık
C(do majör akoru): C E G (do re mi seslerinden oluşur)
A(la majör akoru): A C# E(la dodiyez mi seslerinden oluşur)
C6 (do majör altılı akoru): C E G A seslerinden oluşur.
Ve böyle gider. Yani bu 1 den 13'e kadar olan sayılar do majör için şunlara karşılık gelir.
1: C
2: D
3: E
4: F
5: G
6: A
7: B (akorları bulurken genelde b7: Bb kullanılır bunu sonra anlatacağım)
8: C
9: D
10:E
11:F
12:G
13:A
14:B
bu mesaj bir ay çalışılacak bir temel armoni dersi oldu kusura bakmazsınız artık. Bir anda anlamazsanız sakın moral bozmayın. Temel kısımları anlamanız yeterli. Sorulara hala açığım.
Bir de kullandığım kelimelerden anlaşılmayan varsa sormanız iyi olur ben ayıklamakta zorlanıyorum.
kolay gele
